Aleksander Głowacki vel. Bolesław Prus

Pomnik Bolesława Prusa na Krakowskim Przedmieściu

Antoni Głowacki należał do zubożałej szlachty herbu Prus, posiadał majątek na Wołyniu, ale nie czerpał z niego żadnych korzyści materialnych. Pracował jako oficjalista dworski we wsi Żabcze. Tu poznał i ożenił się z Apolonią z Trembińskich herbu Rogala.

22.04.1834 przychodzi na świat ich pierwszy syn Leon, studiował filologie na uniwersytecie w Kijowie. W 1857 roku związuje konspiracyjną organizację studentów pod nazwą Związek Trojnicki. W roku 1861 przyjeżdża do Warszawy, gdzie wstępuje do Komitetu Miejskiego zorganizowanego przez Apolla Korzeniowskiego. 1863 rok przynosi wybuch powstania styczniowego, Leon zostaje wysłany na Litwę z misją Rządu Narodowego. Ta misja i to co zobaczył wstrząsa dogłębnie Leonem, patrzy na okrucieństwo terroru wojsk rosyjskich i popada w obłęd.

W Hrubieszowie 20.08.1847 roku państwu Głowackim rodzi się kolejny syn Aleksander. W przyszłości znany pod pseudonimem Bolesław Prus, jeden z największych pozytywistów w świecie literatury polskiej.

Aleksander wcześnie stracił obojga rodziców, matkę gdy miał trzy lata, a ojca gdy miał lat dziewięć. Opiekę nad nim przejęła najpierw babka Marcjana Trembińska z Puław, a po jej śmierci ciotka z Lublina Domicelia z Trembińskich Olszewska. W powiatowej Szkole Realnej rozpoczyna naukę w roku 1857 po trzech latach nauki przeprowadza się do Siedlec, gdzie mieszka jego brat, który właśnie skończył studia i rozpoczyna pracę jako nauczyciel historii i geografii. Leon ma duży wpływ na kształtujący się charakter młodego Aleksandra. W 1862 roku przeprowadzają się do Kielc, gdzie młodszy Głowacki kontynuuje naukę w Męskim Gimnazjum Klasycznym. Aleksander, tak jak i jego brat nie pozostaje bierny podczas powstania styczniowego. Zaciąga się do powstania i walczy w wielu potyczkach. Jedna z nich okazuje się mniej szczęśliwa dla Aleksandra, 11.09.1863 roku w wsi Białki pod Siedlcami zostaje ranny. Trafia do niewoli rosyjskiej. Po kilku tygodniach w szpitalu, dzięki staraniom ciotki unika zesłania na Sybir. Powraca do Lublina, gdzie 10.01.1864 roku w Kurierze Niedzielnym pod pseudonimem Jan w Oleju ukazuje się jego pierwsza prasowa publikacja, wiersz „Do Pegaza”. Dziesięć dni później zostaje aresztowany i osadzony w więzieniu na Zamku Lubelskim za udział w powstaniu. Przebywa tam do kwietnia 1864 roku. Sąd wojskowy pozbawia Aleksandra szlachectwa i oddaje go pod opiekę wuja, Klemensa Olszewskiego. W tym czasie jego brat Leon popadł w obłęd i nie jest już w stanie opiekować się młodszym bratem. Po tych wydarzeniach Aleksander kontynuuje naukę w liceum lubelskim, które kończy 30.06.1866 roku.

Przez ostatnie lata nauki w liceum rozmiłował się w naukach przyrodniczych i matematyce stąd pomysł na studia w Szkole Głównej w Warszawie na Wydziale Matematyczno – Fizycznym. Zamieszkuje na Starym Mieście często zaznając głodu i chłodu. Nigdy jednak nie opuszczał go dobry humor. Po dwóch latach studiów w 1869 roku jest zmuszony przerwać naukę w Szkole Głównej zapewne z powodu trudnej sytuacji materialnej. Przez pewien czas uczęszcza jeszcze do Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach, ale to już ostatni przystanek na edukacyjnej drodze Aleksandra.

Trudna sytuacja materialna jeszcze w czasie studiów i później zmusza go do chwytania się każdej pracy, jest guwernerem, urzędnikiem, fotografem, jeździ z popularnymi odczytami dla ludu. We wrześniu 1870 roku powraca do Warszawy i zatrudnia się jako ślusarz w fabryce Lilipopa i Raua. W wolnych chwilach pisze listy do Kuriera Świątecznego pod pseudonimem Jan w Oleju. W 1871 roku dokonał tłumaczenia dzieł angielskiego filozofa Joha Stuarta Milla „Logika”

1872 roku to przełomowy czas w życiu przyszłego pisarza. Publikuje pierwszy artykuł w piśmie pozytywistycznym Opiekun Domowy 29 maja pod tytułem „Nasze grzechy”. Na łamach tego pisma również w 1872 roku ukazują się felietony Aleksandra pod tytułem „Listy ze starego obozu”. Wtedy to po raz pierwszy przyjmuje pseudonim Bolesław Prus. Uznając, że jedynie poważne artykuły będzie sygnował prawdziwym nazwiskiem. W tym samym roku w Niwie publikuje artykuł popularnonaukowy „O elektryczności”, tu także ma swoją stałą rubrykę z felietonami pod tytułem „Sprawy bieżące”.

W 1873 roku rozpoczyna współpracę z czasopismami satyrycznymi Mucha i Koce, gdzie drukuje powiastki, felietony, obrazki, humoreski, żarty literackie pisane wierszem i prozą. Później zostaną zebrane i wydane pod tytułem „To i owo, właściwie zaś ani to, ani owo, czyli 48 powiastek dla pełnoletnich dzieci”. W tym czasie jeszcze nie przywiązuje wielkiej wagi do tych humorystycznych publikacji marząc nadal o karierze naukowej.

"P. Bolesław Prus mówił wiele, popijał jeszcze więcej" (karykatura w Musze 1877)

Od 1874 roku na łamach Kuriera Warszawskiego ukazują się „Szkice warszawskie”. W tym samym czasopiśmie od 1875 roku pisze „Kartki z podróży”, są to reportaże z licznych wycieczek po kraju. „Kronika tygodniowa” to największy dorobek publicystyczny Bolesława Prusa. Jest to blisko 1100 artykułów, które pisał w latach 1875–1911, czyli niemal do końca życia. Tematyka ich była różna, opisywał sprawy polityczne, społeczne i moralne, nie bał się wyrażać w nich swojego zdania, czym zapewne zyskał sobie uznanie i rozgłos. Są także cennym źródłem do poznania środowisk i stylu życia ówczesnej Warszawy.

Liczne artykuły publicystyczne i satyryczne, a do tego stanowisko kasjera w banku dały mu stabilizację finansową. Dzięki temu 14.01.1875 roku poślubił Oktawię Trembinską, daleką kuzynkę ze strony matki. Ślub odbył się w Lublinie w kościele Świętego Ducha. Nigdy jednak nie mieli własnych dzieci, a przybrany syn Emil z powodu nieszczęśliwej miłości popełnił samobójstwo w wieku 18 lat.

Kariera dziennikarska kwitnie nadal. W 1876 roku rozpoczyna pisać cykl artykułów do pisma Ateneum. Od 1877 roku współpracuje z pismem Nowiny, a od 1882 roku jest jego redaktorem naczelnym. W 1881 roku pisze do Tygodnika Ilustrowanego, od 1887 do Kuriera Codziennego. Większość jego nowel, opowiadań i powieści najpierw ukazywała się w odcinkach na łamach gazet. W 1883 roku upada prowadzone przez Bolesława Prusa pismo Nowiny. Poświęca się wówczas pisaniu powieści. Nawiązuje także współpracę z tygodnikiem Kraj wydawanym w Petersburgu, dla którego pisze „Korespondencję z Warszawy”. W 1885 roku poznaje Stanisława Witkiewicza współredaktora Wędrowca. Przez tą znajomość i Prus wiąże się z Wędrowcem publikując na jego łamach m.in. powieść Placówka.

Ulubionym miejscem wypoczynkowym Prusa był Nałęczów, gdzie jeździł przez 30 lat od roku 1882. Poznał się tu z Oktawię Rodkiewiczową i Stefanem Żeromskim, był nawet świadkiem na ich ślubie 3.09.1892 roku.

Prus za granicę wyjechał tylko raz było to w roku 1895. Odwiedził wówczas Niemcy, Szwajcarię i Francję

Stał się autorytetem w dziedzinie publicystyki jak i postawy moralnej zgodnej z ówczesnymi założeniami pracy organicznej. Brał udział w licznych przedsięwzięciach charytatywnych. Obrany został na opiekuna sierot z Towarzystwa Dobroczynności. Był członkiem spółki zakładającej Seminarium dla Nauczycieli Ludowych na Ursynowie. Objął stanowisko prezesa w Stowarzyszeniu Kursów dla Analfabetów Dorosłych. W testamencie przekazał swoje zbiory biblioteczne Towarzystwu Biblioteki Publicznej w Warszawie, część z nich jego żona przekazała Bibliotece im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie. Ufundował stypendium dla utalentowanych dzieci z ubogich rodzin wiejskich.

Aleksander Głowacki zmarł na atak serca 19.05.1912 roku w Warszawie mając 64 lata. Jego pogrzeb zgromadził rzesze mieszkańców Warszawy. Pochowano go na cmentarzu powązkowskim 22.05.1912 roku. Na grobie widnieje napis: Serce serc, wykonany przez Stanisława Jackowskiego.

Published in: on Sierpień 27, 2011 at 4:07 pm  Dodaj komentarz  
Tags: ,

The URI to TrackBack this entry is: https://lalkaprusa.wordpress.com/2011/08/27/aleksander-glowacki-vel-boleslaw-prus/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: