Mieszkanie Wokulskiego

Balkon Wokulskiego

Krakowskie numer cztery, mieszkania dwa. Dzwonię
Z biciem serca. A nuż mi odpowiedzą, że nie …
Odpowiadają: „Można”. Ogarnia mnie drżenie.
Mijam salon, gabinet; staję na balkonie.
Dom Karasia zburzono, lecz po prawej stronie
Kamienica Zamoyskich stoi. Pokolenie
Wyminie ją niejedno. I trwa niewzruszenie
Naprzeciwko balkonu Kopernik na tronie.
Południe. Upał. Wokół pomnika, jak gwiazdy
Wygasłe wokół słońca, krążą samojazdy,
Raz po raz porykując tak, że uszy bolą.
Polany rano asfalt lśni jak lustro, widzę:
Pod Pałacem Staszica, w złocistej kwadrydze,
Na przekór astronomii przejeżdża Apollo.

 Stefan Godlewski, wiersz ze zbiorku „Śladami Wokulskiego”, 1937 r.

Zanim Wokulski wprowadził się do mieszkania przy Krakowskim Przedmieściu 4, mieszkał od 1861 roku u Ignacego Rzeckiego. Rzecki maiła swój pokój na tyłach sklepu Jana Mincla, czyli przy Krakowskim Przedmieściu 9. Tam też nad sklepem znajdowało się mieszkanie państwa Jana i Małgorzaty Minclów, do którego Rzecki i Wokulski byli często zapraszani. W 1871 roku zmarł Jan Mincel. Wokulski żeni się z wdową po Minclu, Małgorzatą i zamieszkuje wraz z żoną nad sklepem Mincla. Wokulski mieszka tu do czasu podróży w interesach do Bułgarii.

Po powrocie z Bułgarii, między marcem a czerwcem 1878 roku przeprowadza się do ośmiopokojowego mieszkania przy Krakowskim Przedmieściu 4/2.

Skąd jesteśmy pewni, że to właśnie pod tym numerem zamieszkuje bohater Lalki? Otóż: „… Kopernik z nieruchomym globusem w ręku, odwrócił się tyłem do słońca, które na dzień wychodziło spoza domu Karasia, wznosiło się nad pałac Towarzystwa Przyjaciół Nauk i kryło się za dom Zamoyskich, jakby na przekór aforyzmowi: ‘Wstrzymał słońce, wzruszył ziemię’. Wokulski, który właśnie w tym kierunku wyglądał za swego balkonu, mimo woli westchnął przypomniawszy sobie, że jedynymi wiernymi przyjaciółmi astronoma byli tragarze i tracze, nie odznaczający się, jak wiadomo, zbyt dokładną znajomością zasługi Kopernika”. Jak wynika z cytatu, dom musiał znajdować się po parzystej stronie ulicy skoro wyglądał na zachód. Jedynym balkonem po tej stronie ulicy, z którego widać fragment domu Karasia i Zamoyskich jest balkon właśnie w narożu ulicy Oboźnej i Krakowskiego Przedmieścia 4 z balkonów pod większymi numerami np. 6,8 nie widać domu Karasia. W kamienicy pod numerem 4 znajdował się tylko jeden balkon, należał on do mieszkania numer 2 na pierwszym piętrze. W czasach Prusa balkon ów należał do cukierni Olszewskiego, w której bywał Prus.

Balkon mieszkania Wokulskiego, Krakakowskie Przedmieście 4, 1936 r.

Balkon mieszkania Wokulskiego, Krakakowskie Przedmieście 4, 1936 r.

Z czasu odsłonięcia pomnika Kopernika (11.05.1830 r.), kamienica numer 4 była dwupiętrowa i bez balkonu. Dopiero znacznie później dobudowano kilka facjatek, które Prus uznał za III piętro, jak czytam: „Czuł w sobie taką siłę, iż gdyby w tej chwili sufit z dwoma piętrami spadł mu na głowę, chyba utrzymałby go”, oraz balkon na I piętrze.

Krakowskie Przedmieście 4, 1936 r.

Krakowskie Przedmieście 4, 1936 r.

Kamienica ta spłonęła podczas Powstania Warszawskiego. Odbudowa tej części Krakowskiego Przedmieścia po 1945 roku nie przypomina architektury z okresu akcji powieści czy chociaż sprzed wojny. Ruiny kamienicy numer 4 rozebrano w 1950 roku i w latach 1953-54 zbudowano w tym miejscu Dom Turysty, którego front umieszczono od strony ulicy Oboźnej, a od strony Krakowskiego Przedmieścia wybudowano zaledwie trzyokienną boczną ścianę. W niczym jednak nie przypomina on kamienicy, która stała na tym miejscu pod koniec XIX wieku.

Jeszcze przed wojną, w 1937 roku, w miejscu gdzie Prus ulokował mieszkanie Wokulskiego wbudowano tablicę upamiętniającą:

W tym domu
mieszkał w latach 1878-1879
Stanisław Wokulski
postać powołana
do życia przez
Bolesława Prusa
w powieści pt. „Lalka”
uczestnika powstania
1863 roku
były zesłaniec syberyjski
były kupiec i obywatel
m.st. Warszawy
filantrop i uczony
urodzony w r. 1832

Tablica wmurowana w ścianę domu przy Krakakowskim Przedmieściu 4, 1937 r.

Tablica wmurowana w ścianę domu przy Krakowskim Przedmieściu 4, 1937 r.

Published in: on Maj 14, 2012 at 8:06 pm  Dodaj komentarz  
Tags: , , ,

The URI to TrackBack this entry is: https://lalkaprusa.wordpress.com/2012/05/14/mieszkanie-wokulskiego/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: